BEŞ KITADA TÜRK SEYYAHLARI
Her şey, aslında, bir dil sürçmesi ile başlamış.
Türk kültürünün gelmiş geçmiş en büyük "yolcu"su, Evliya Çelebi, gençliğinde gördüğü bir rüyada peygamber ile karşılaştığında ondan "sıhhat" dileyecekken ağzından "seyahat" sözcüğü kaçmış: Bizim gezi edebiyatımız oradan harekete geçmiştir.
Evliya Çelebi'den Yirmisekiz Mehmet Efendi'ye, on dokuzuncu yüzyılın gönüllü ve zorunlu ( çünkü sürgün yollarına düşmüş) yolcularına, Türk'ün Dünya ile alışverişi geniş çapta tek yönlü olmuş, pusula hemen hep Batı'yı göstermiştir. Gezi edebiyatımızın yaygın bir coğrafyaya sıçraması için, yirminci yüzyılın sahne alması beklenmiştir. Bu konudaki ilk toparlayıcı çalışma, Türk Dili dergisinin 1973 yılında günışığına çıkan "Gezi Özel Sayısı"nın sonunda yer alan, üstad Orhan Şaik Gökyay'ın hazırladığı kaynakçadır. Önemlice bir bölümü eski yazıda kalmış, pek çoğu tek bir kez basılabilmiş ve kütüphanelerin tozlu raflarında unutulagelmiş seyahatname kitaplarının dökümüne göz atıldığında, ortaya beklenmedik bir görünüm çıktığını belirtmek gerekir: Türk seyyahları, sanılanın tersine, kısıtlı bir harita içinde hareket etmiş değildir; antolojinin başlığını seçerken "beş kıta"yı vurgulamamın nedeni, gerçekten de, hiç değilse son yüzyıl içinde, Alaska'dan Yeni Zelanda'ya, Güney Amerika'dan Japonya'ya uzanan uçsuz bucaksız bir coğrafyanın kat edilmiş olmasıdır. Karayolu, deniz yolu, hava yolu sınırı tanımaksızın her bölgeye sefer düzenlemiş seyyahlarımız. Mesafeler, güçlükler, iki dünya savaşının yarattığı zorlu koşullar engellememiş gezginimizi: Yabancı diyarlar, kentler, uzak uygarlıklar mıknatıs gibi çekmiş onları.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ENİS BATUR
Kısaltılmıştır. Gezi yazısıdır. Enis Batur tarafından yazılmıştır.
